बालकाण्ड षष्टितमः

॥ त्रिशङ्कुस्वर्गः ॥

तपोबलहतान्कृत्वा वासिष्ठान्समहोदयान् ।

ऋषिमध्ये महातेजा विश्वामित्रोऽभ्यभाषत ॥ १ ॥

अयमिक्ष्वाकुदायादस्त्रिशङ्कुरिति विश्रुतः ।

धर्मिष्ठश्च वदान्यश्च मां चैव शरणं गतः ॥ २ ॥

तेनानेन शरीरेण देवलोकजिगीषया ।

यथायं स्वशरीरेण स्वर्गलोकं गमिष्यति ॥ ३ ॥

तथा प्रवर्त्यतां यज्ञो भवद्भिश्च मया सह ।

विश्वामित्रवचः श्रुत्वा सर्व एव महर्षयः ॥ ४ ॥

ऊचुः समेत्य सहिता धर्मज्ञा धर्मसंहितम् ।

अयं कुशिकदायादो मुनिः परमकोपनः ॥ ५ ॥

यदाह वचनं सम्यगेतत्कार्यं न संशयः ।

अग्निकल्पो हि भगवान् शापं दास्यति रोषितः ॥ ६ ॥

तस्मात्प्रवर्त्यतां यज्ञः सशरीरो यथा दिवम् ।

गच्छेदिक्ष्वाकुदायादो विश्वामित्रस्य तेजसा ॥ ७ ॥

तथा प्रवर्त्यतां यज्ञः सर्वे समधितिष्ठत ।

एवमुक्त्वा महर्षयश्चक्रुस्तास्ताः क्रियास्तदा ॥ ८ ॥

याजकश्च महातेजा विश्वामित्रोऽभवत्क्रतौ ।

ऋत्विजश्चानुपूर्व्येण मन्त्रवन्मन्त्रकोविदाः ॥ ९ ॥

चक्रुः सर्वाणि कर्माणि यथाकल्पं यथाविधि ।

ततः कालेन महता विश्वामित्रो महातपाः ॥ १० ॥

चकारावाहनं तत्र भागार्थं सर्वदेवताः ।

नाभ्यागमंस्तदाहूता भागार्थं सर्वदेवताः ॥ ११ ॥

ततः क्रोधसमाविष्टो विश्वमित्रो महामुनिः ।

स्रुवमुद्यम्य सक्रोधस्त्रिशङ्कुमिदमब्रवीत् ॥ १२ ॥

पश्य मे तपसो वीर्यं स्वार्जितस्य नरेश्वर ।

एष त्वां सशरीरेण नयामि स्वर्गमोजसा ॥ १३ ॥

दुष्प्रापं स्वशरीरेण दिवं गच्छ नराधिप ।

स्वार्जितं किञ्चिदप्यस्ति मया हि तपसः फलम् ॥ १४ ॥

राजन्स्वतेजसा तस्य सशरीरो दिवं व्रज ।

उक्तवाक्ये मुनौ तस्मिन्सशरीरो नरेश्वरः ॥ १५ ॥

दिवं जगाम काकुत्स्थ मुनीनां पश्यतां तदा ।

देवलोकगतं दृष्ट्वा त्रिशङ्कुं पाकशासनः ॥ १६ ॥

सह सर्वैः सुरगणैरिदं वचनमब्रवीत् ।

त्रिशङ्को गच्छ भूयस्त्वं नासि स्वर्गकृतालयः ॥ १७ ॥

गुरुशापहतो मूढ पत भूमिमवाक्षिराः ।

एवमुक्तो महेन्द्रेण त्रिशङ्कुरपतत्पुनः ॥ १८ ॥

विक्रोशमानस्त्राहीति विश्वामित्रं तपोधनम् ।

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य क्रोशमानस्य कौशिकः ॥ १९ ॥

क्रोधमाहारयत्तीव्रं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् । [रोष]

ऋषिमध्ये स तेजस्वी प्रजापतिरिवापरः ॥ २० ॥

सृजन्दक्षिणमार्गस्थान्सप्तर्षीनपरान्पुनः ।

नक्षत्रमालामपरामसृजत्क्रोधमूर्छितः ॥ २१ ॥

दक्षिणां दिशमास्थाय मुनिमध्ये महातपाः ।

सृष्ट्वा नक्षत्रवंशं च क्रोधेन कलुषीकृतः ॥ २२ ॥

अन्यमिन्द्रं करिष्यामि लोको वा स्यादनिन्द्रकः ।

दैवतान्यपि स क्रोधात्स्रष्टुं समुपचक्रमे ॥ २३ ॥

ततः परमसम्भ्रान्ताः सर्षिसङ्घाः सुरासुराः ।

सकिन्नरमहायक्षाः सहसिद्धाः सचारणाः ॥ २४ ॥

विश्वामित्रं महात्मानमूचुः सानुनयं वचः ।

अयं राजा महाभाग गुरुशापपरिक्षतः ॥ २५ ॥

सशरीरो दिवं यातुं नार्हत्येव तपोधन ।

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा देवानां मुनिपुङ्गवः ॥ २६ ॥

अब्रवीत्सुमहद्वाक्यं कौशिकः सर्वदेवताः ।

सशरीरस्य भद्रं वस्त्रिशङ्कोरस्य भूपतेः ॥ २७ ॥

आरोहणं प्रतिज्ञाय नानृतं कर्तुमुत्सहे ।

स्वर्गोऽस्तु सशरीरस्य त्रिशङ्कोरस्य शाश्वतः ॥ २८ ॥

नक्षत्राणि च सर्वाणि मामकानि ध्रुवाण्यथ ।

यावल्लोका धरिष्यन्ति तिष्ठन्त्वेतानि सर्वशः ॥ २९ ॥

मत्कृतानि सुराः सर्वे तदनुज्ञातुमर्हथ ।

एवमुक्ताः सुराः सर्वे प्रत्यूचुर्मुनिपुङ्गवम् ॥ ३० ॥

एवं भवतु भद्रं ते तिष्ठन्त्वेतानि सर्वशः ।

गगने तान्यनेकानि वैश्वानरपथाद्बहिः ॥ ३१ ॥

नक्षत्राणि मुनिश्रेष्ठ तेषु ज्योतिःषु जाज्वलन् ।

अवाक्षिरास्त्रिशङ्कुश्च तिष्ठत्वमरसन्निभः ॥ ३२ ॥

अनुयास्यन्ति चैतानि ज्योतींषि नृपसत्तमम् ।

कृतार्थं कीर्तिमन्तं च स्वर्गलोकगतं यथा ॥ ३३ ॥

विश्वामित्रस्तु धर्मात्मा सर्वदेवैरभिष्टुतः ।

ऋषिभिश्च महातेजा बाढमित्याह देवताः ॥ ३४ ॥

ततो देवा महात्मानो मुनयश्च तपोधनाः ।

जग्मुर्यथागतं सर्वे यज्ञस्यान्ते नरोत्तम ॥ ३५ ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे षष्टितमः सर्गः ॥ ६० ॥

valmiki ramayan balkand adhyay 60