बालकाण्ड एकषष्टितमः

॥ शुनःशेपविक्रयः ॥

विश्वामित्रो महात्माथ प्रस्थितान्प्रेक्ष्य तानृषीन् ।

अब्रवीन्नरशार्दूलः सर्वांस्तान्वनवासिनः ॥ १ ॥

महाविघ्नः प्रवृत्तोऽयं दक्षिणामास्थितो दिशम् ।

दिशमन्यां प्रपत्स्यामस्तत्र तप्स्यामहे तपः ॥ २ ॥

पश्चिमायां विशालायां पुष्करेषु महात्मनः ।

सुखं तपश्चरिष्यामो परं तद्धि तपोवनम् ॥ ३ ॥

एवमुक्त्वा महातेजाः पुष्करेषु महामुनिः ।

तप उग्रं दुराधर्षं तेपे मूलफलाशनः ॥ ४ ॥

एतस्मिन्नेव काले तु अयोध्याधिपतिर्नृपः ।

अम्बरीष इति ख्यातो यष्टुं समुपचक्रमे ॥ ५ ॥

तस्य वै यजमानस्य पशुमिन्द्रो जहार ह ।

प्रणष्टे तु पशौ विप्रो राजानमिदमब्रवीत् ॥ ६ ॥

पशुरद्य हृतो राजन्प्रणष्टस्तव दुर्नयात् ।

अरक्षितारं राजानं घ्नन्ति दोषा नरेश्वर ॥ ७ ॥

प्रायश्चित्तं महद्ध्येतन्नरं वा पुरुषर्षभ ।

आनयस्व पशुं शीघ्रं यावत्कर्म प्रवर्तते ॥ ८ ॥

उपाध्यायवचः श्रुत्वा स राजा पुरुषर्षभ ।

अन्वियेष महाबुद्धिः पशुं गोभिः सहस्रशः ॥ ९ ॥

देशाञ्जनपदांस्तांस्तान्नगराणि वनानि च ।

आश्रमाणि च पुण्यानि मार्गमाणो महीपतिः ॥ १० ॥

स पुत्रसहितं तात सभार्यं रघुनन्दन ।

भृगुतुङ्गे समासीनमृचीकं सन्ददर्श ह ॥ ११ ॥

तमुवाच महातेजाः प्रणम्याभिप्रसाद्य च ।

ब्रह्मर्षि तपसा दीप्तं राजर्षिरमितप्रभः ॥ १२ ॥

पृष्ट्वा सर्वत्र कुशलमृचीकं तमिदं वचः ।

गवां शतसहस्रेण विक्रीणीषे सुतं यदि ॥ १३ ॥

पशोरर्थे महाभाग कृतकृत्योऽस्मि भार्गव ।

सर्वे परिसृता देशा यज्ञीयं न लभे पशुम् ॥ १४ ॥

दातुमर्हसि मूल्येन सुतमेकमितो मम ।

एवमुक्तो महातेजा ऋचीकस्त्वब्रवीद्वचः ॥ १५ ॥

नाहं ज्येष्ठं नरश्रेष्ठ विक्रीणीयां कथञ्चन ।

ऋचीकस्य वचः श्रुत्वा तेषां माता महात्मनाम् ॥ १६ ॥

उवाच नरशार्दूलमम्बरीषमिदं वचः । [तपस्विनी]

अविक्रेयं सुतं ज्येष्ठं भगवानाह भार्गवः ॥ १७ ॥

ममापि दयितं विद्धि कनिष्ठं शुनकं नृप ।

तस्मात्कनीयसं पुत्रं न दास्ये तव पार्थिव ॥ १८ ॥

प्रायेण हि नरश्रेष्ठ ज्येष्ठाः पितृषु वल्लभाः ।

मातॄणां च कनीयांसस्तस्माद्रक्षे कनीयसम् ॥ १९ ॥

उक्तवाक्ये मुनौ तस्मिन्मुनिपत्न्यां तथैव च ।

शुनःशेपः स्वयं राम मध्यमो वाक्यमब्रवीत् ॥ २० ॥

पिता ज्येष्ठमविक्रेयं माता चाह कनीयसम् ।

विक्रीतं मध्यमं मन्ये राजन्पुत्रं नयस्व माम् ॥ २१ ॥

[* अधिकश्लोकं –

अथ राजा महान्राम वाक्यान्ते ब्रह्मवादिनः ।

हिरण्यस्य सुवर्णस्य कोटिभी रत्नराशिभिः ॥

*]

गवां शतसहस्रेण शुनःशेपं नरेश्वरः ।

गृहीत्वा परमप्रीतो जगाम रघुनन्दन ॥ २२ ॥

अम्बरीषस्तु राजर्षी रथमारोप्य सत्वरः ।

शुनःशेपं महातेजा जगामाशु महायशाः ॥ २३ ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे एकषष्ठितमः सर्गः ॥ ६१ ॥

valmiki ramayan balkand adhyay 61