अरण्यकाण्ड पञ्चाशः

॥ जटायुरभियोगः ॥

तं शब्दमवसुप्तस्तु जटायुरथ शुश्रुवे ।

निरीक्ष्य रावणं क्षिप्रं वैदेहीं च ददर्श सः ॥ १ ॥

ततः पर्वतकूटाभस्तीक्ष्णतुण्डः खगोत्तमः ।

वनस्पतिगतः श्रीमान् व्याजहार शुभां गिरम् ॥ २ ॥

दशग्रीव स्थितो धर्मे पुराणे सत्यसंश्रयः ।

जटायुर्नाम नाम्नाऽहं गृध्रराजो महाबलः ॥ ३ ॥

राजा सर्वस्य लोकस्य महेन्द्रवरुणोपमः ।

लोकानां च हिते युक्तो रामो दशरथात्मजः ॥ ४ ॥

तस्यैषा लोकनाथस्य धर्मपत्नी यशस्विनी ।

सीता नाम वरारोहा यां त्वं हर्तुमिहेच्छसि ॥ ५ ॥

कथं राजा स्थितो धर्मे परदारान् परामृशेत् ।

रक्षणीया विशेषेण राजदारा महाबलः ॥ ६ ॥

निवर्तय मतिं नीचां परदाराभिमर्शनात् ।

न तत् समाचरेद्धीरो यत्परोऽस्य विगर्हयेत् ॥ ७ ॥

यथाऽऽत्मनस्तथान्येषां दारा रक्ष्या विपश्चिता ।

धर्ममर्थं च कामं च शिष्टाः शास्त्रेष्वनागतम् ॥ ८ ॥

व्यवस्यन्ति न राजानो धर्मं पौलस्त्यनन्दन ।

राजा धर्मश्च कामश्च द्रव्याणां चोत्तमो निधिः ॥ ९ ॥

धर्मः शुभं वा पापं वा राजमूलं प्रवर्तते ।

पापस्वभावश्चपलः कथं त्वं रक्षसां वर ॥ १० ॥

ऐश्वर्यमभिसम्प्राप्तो विमानमिव दुष्कृतिः ।

कामं स्वभावो यो यस्य न शक्यः परिमार्जितुम् ॥ ११ ॥

न हि दुष्टात्मनामार्यमावसत्यालये चिरम् ।

विषये वा पुरे वा ते यदा रामो महाबलः ॥ १२ ॥

नापराध्यति धर्मात्मा कथं तस्यापराध्यसि ।

यदि शूर्पणखाहेतोर्जस्थानगतः खरः ॥ १३ ॥

अतिवृत्तो हतः पूर्वं रामेणाक्लिष्टकर्मणा ।

अत्र ब्रूहि यथातत्त्वं को रामस्य व्यतिक्रमः ॥ १४ ॥

यस्य त्वं लोकनाथस्य भार्यां हृत्वा गमिष्यसि ।

क्षिप्रं विसृज वैदहीं मा त्वा घोरेण चक्षुषा ॥ १५ ॥

दहेद्दहनभूतेन वृत्रमिन्द्राशनिर्यथा ।

सर्पमाशीविषं बद्ध्वा वस्त्रान्ते नावबुद्ध्यसे ॥ १६ ॥

ग्रीवायां प्रतिमुक्तं च कालपाशं न पश्यसि ।

स भारः सौम्य भर्तव्यो यो नरं नावसादयेत् ॥ १७ ॥

तदन्नमपि भोक्तव्यं जीर्यते यदनामयम् ।

यत्कृत्वा न भवेद्धर्मो न कीर्तिर्न यशो भुवि ॥ १८ ॥

शरीरस्य भवेत् खेदः कस्तत्कर्म समाचरेत् ।

षष्टिर्वर्षसहस्राणि मम जातस्य रावण ॥ १९ ॥

पितृपैतामहं राज्यं यथावदनुतिष्ठतः ।

वृद्धोऽहं त्वं युवा धन्वी सशरः कवची रथी ॥ २० ॥

तथाऽप्यादाय वैदेहीं कुशली न गमिष्यसि ।

न शक्तस्त्वं बलाद्धर्तुं वैदेहीं मम पश्यतः ॥ २१ ॥

हेतुभिर्न्यायसम्युक्तैर्ध्रुवां वेदश्रुतीमिव ।

युध्यस्व यदि शूरोऽसि मुहूर्तं तिष्ठ रावण ॥ २२ ॥

शयिष्यसे हतो भूमौ यथा पूर्वं खरस्तथा ।

असकृत्सम्युगे येन निहता दैत्यदानवाः ॥ २३ ॥

न चिराच्चीरवासास्त्वां रामो युधि वधिष्यति ।

किं नु शक्यं मया कर्तुं गतौ दूरं नृपात्मजौ ॥ २४ ॥

क्षिप्रं त्वं नश्यसे नीच तयोर्भीतो न संशयः ।

न हि मे जीवमानस्य नयिष्यसि शुभामिमाम् ॥ २५ ॥

सीतां कमलपत्राक्षीं रामस्य महिषीं प्रियाम् ।

अवश्यं तु मया कार्यं प्रियं तस्य महात्मनः ॥ २६ ॥

जीवितेनापि रामस्य तथा दशरथस्य च ।

तिष्ठ तिष्ठ दशग्रीव मुहूर्तं पश्य रावण ॥ २७ ॥

युद्धातिथ्यं प्रदास्यामि यथाप्राणं निशाचर ।

वृन्तादिव फलं त्वां तु पातयेयं रथोत्तमात् ॥ २८ ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे पञ्चाशः सर्गः ॥ ५० ॥

valmiki ramayan aranyakand adhyay 50