किष्किन्धाकाण्ड प्रथमः

॥ रामविप्रलम्भावेशः ॥

स तां पुष्करिणीं गत्वा पद्मोत्पलझषाकुलाम् ।

रामः सौमित्रिसहितो विललापाकुलेन्द्रियः ॥ १ ॥

तस्य दृष्ट्वैव तां हर्षादिन्द्रियाणि चकम्पिरे ।

स कामवशमापन्नः सौमित्रिमिदमब्रवीत् ॥ २ ॥

सौमित्रे शोभते पम्पा वैडूर्यविमलोदका ।

फुल्लपद्मोत्पलवती शोभिता विविधैर्द्रुमैः ॥ ३ ॥

सौमित्रे पश्य पम्पायाः काननं शुभदर्शनम् ।

यत्र राजन्ति शैलाभा द्रुमाः सशिखरा इव ॥ ४ ॥

मां तु शोकाभिसन्तप्तं माधवः पीडयन्निव ।

भरतस्य च दुःखेन वैदेह्या हरणेन च ॥ ५ ॥

शोकार्तस्यापि मे पम्पा शोभते चित्रकानना ।

व्यवकीर्णा बहुविधैः पुष्पैः शीतोदका शिवा ॥ ६ ॥

नलिनैरपि सञ्छन्ना ह्यत्यर्थं शुभदर्शना ।

सर्पव्यालानुचरिता मृगद्विजसमाकुला ॥ ७ ॥

अधिकं प्रतिभात्येतन्नीलपीतं तु शाद्वलम् ।

द्रुमाणां विविधैः पुष्पैः परिस्तोमैरिवार्पितम् ॥ ८ ॥

पुष्पभारसमृद्धानि शिखराणि समन्ततः ।

लताभिः पुष्पिताग्राभिरुपगूढानि सर्वतः ॥ ९ ॥

सुखानिलोऽयं सौमित्रे कालः प्रचुरमन्मथः ।

गन्धवान् सुरभिर्मासो जातपुष्पफलद्रुमः ॥ १० ॥

पश्य रूपाणि सौमित्रे वनानां पुष्पशालिनाम् ।

सृजतां पुष्पवर्षाणि तोयं तोयमुचामिव ॥ ११ ॥

प्रस्तरेषु च रम्येषु विविधाः काननद्रुमाः ।

वायुवेगप्रचलिताः पुष्पैरवकिरन्ति गाम् ॥ १२ ॥

पतितैः पतमानैश्च पादपस्थैश्च मारुतः ।

कुसुमैः पश्य सौमित्रे क्रीडन्निव समन्ततः ॥ १३ ॥

विक्षिपन् विविधाः शाखा नगानां कुसुमोत्कचाः ।

मारुतश्चलितस्थानैः षट्पदैरनुगीयते ॥ १४ ॥

मत्तकोकिलसन्नादैर्नर्तयन्निव पादपान् ।

शैलकन्दरनिष्क्रान्तः प्रगीत इव चानिलः ॥ १५ ॥

तेन विक्षिपतात्यर्थं पवनेन समन्ततः ।

अमी संसक्तशाखाग्रा ग्रथिता इव पादपाः ॥ १६ ॥

स एष सुखसंस्पर्शो वाति चन्दनशीतलः ।

गन्धमभ्यावहन् पुण्यं श्रमापनयनोऽनिलः ॥ १७ ॥

अमी पवनविक्षिप्ता विनदन्तीव पादपाः ।

षट्पदैरनुकूजन्तो वनेषु मधुगन्धिषु ॥ १८ ॥

गिरिप्रस्थेषु रम्येषु पुष्पवद्भिर्मनोरमैः ।

संसक्तशिखराः शैला विराजन्ते महाद्रुमैः ॥ १९ ॥

पुष्पसञ्छन्नशिखरा मारुतोत्क्षेपचञ्चला ।

अमी मधुकरोत्तंसाः प्रगीत इव पादपाः ॥ २० ॥

पुष्पिताग्रांस्तु पश्येमान् कर्णिकारान् समन्ततः ।

हाटकप्रतिसञ्छन्नान् नरान् पीताम्बरानिव ॥ २१ ॥

अयं वसन्तः सौमित्रे नानाविहगनादितः ।

सीतया विप्रहीणस्य शोकसन्दीपनो मम ॥ २२ ॥

मां हि शोकसमाक्रान्तं सन्तापयति मन्मथः ।

हृष्टः प्रवदमानश्च मामाह्वयति कोकिलः ॥ २३ ॥

एष नत्यूहको हृष्टो रम्ये मां वननिर्झरे ।

प्रणदन्मन्मथाविष्टं शोचयिष्यति लक्ष्मण ॥ २४ ॥

श्रुत्वैतस्य पुरा शब्दमाश्रमस्था मम प्रिया ।

मामाहूय प्रमुदिता परमं प्रत्यनन्दत ॥ २५ ॥

एवं विचित्राः पतगा नानारावविराविणः ।

वृक्षगुल्मलताः पश्य सम्पतन्ति ततस्ततः ॥ २६ ॥

विमिश्रा विहगाः पुम्भिरात्मव्यूहाभिनन्दिताः ।

भृङ्गराजप्रमुदिताः सौमित्रे मधुरस्वराः ॥ २७ ॥

तस्याः कूले प्रमुदिताः शकुनाः सङ्घशस्त्विह ।

नात्यूहरुतविक्रन्दैः पुंस्कोकिलरुतैरपि ॥ २८ ॥

स्वनन्ति पादपाश्चेमे ममानङ्गप्रदीपनाः ।

अशोकस्तबकाङ्गारः षट्पदस्वननिःस्वनः ॥ २९ ॥

मां हि पल्लवताम्रार्चिर्वसन्ताग्निः प्रधक्ष्यति ।

न हि तां सूक्ष्मपक्ष्माक्षीं सुकेशीं मृदुभाषिणीम् ॥ ३० ॥

अपश्यतो मे सौमित्रे जीवितेऽस्ति प्रयोजनम् ।

अयं हि दयितस्तस्याः कालो रुचिरकाननः ॥ ३१ ॥

कोकिलाकुलसीमान्तो दयिताया ममानघ ।

मन्मथायाससम्भूतो वसन्तगुणवर्धितः ॥ ३२ ॥

अयं मां धक्ष्यति क्षिप्रं शोकाग्निर्न चिरादिव ।

अपश्यतस्तां दयितां पश्यतो रुचिरद्रुमान् ॥ ३३ ॥

ममायमात्मप्रभवो भूयस्त्वमुपयास्यति ।

अदृश्यमाना वैदेही शोकं वर्धयते मम ॥ ३४ ॥

दृश्यमानो वसन्तश्च स्वेदसंसर्गदूषकः ।

मां हृद्य मृगशाबाक्षी चिन्ताशोकबलात्कृतम् ॥ ३५ ॥

सन्तापयति सौमित्रे क्रूरश्चैत्रो वनानिलः ।

अमी मयूराः शोभन्ते प्रनृत्यन्तस्ततस्ततः ॥ ३६ ॥

स्वैः पक्षैः पवनोद्धूतैर्गवाक्षैः स्फाटिकैरिव ।

शिखिनीभिः परिवृतास्त एते मदमूर्छिताः ॥ ३७ ॥

मन्मथाभिपरीतस्य मम मन्मथवर्धनाः ।

पश्य लक्ष्मण नृत्यन्तं मयूरमुपनृत्यति ॥ ३८ ॥

शिखिनी मन्मथार्तैषा भर्तारं गिरिसानुषु ।

तामेव मनसा रामां मयुरोऽप्युपधावति ॥ ३९ ॥

वितत्य रुचिरौ पक्षौ रुतैरुपहसन्निव ।

मयूरस्य वने नूनं रक्षसा न हृता प्रिया ॥ ४० ॥

तस्मान्नृत्यति रम्येषु वनेषु सह कान्तया ।

मम त्वयं विना वासः पुष्पमासे सुदुःसहः ॥ ४१ ॥

पश्य लक्ष्मण संरागं तिर्यग्योनिगतेष्वपि ।

यदेषा शिखिनी कामाद्भर्तारं रमतेऽन्तिके ॥ ४२ ॥

ममाप्येवं विशालाक्षी जानकी जातसम्भ्रमा ।

मदनेनाभिवर्तेत यदि नापहृता भवेत् ॥ ४३ ॥

पश्य लक्ष्मण पुष्पाणि निष्फलानि भवन्ति मे ।

पुष्पभारसमृद्धानां वनानां शिशिरात्यये ॥ ४४ ॥

रुचिराण्यपि पुष्पाणि पादपानामतिश्रिया ।

निष्फलानि महीं यान्ति समं मधुकरोत्करैः ॥ ४५ ॥

वदन्ति रावं मुदिताः शकुनाः सङ्घशः कलम् ।

आह्वयन्त इवान्योन्यं कामोन्मादकरा मम ॥ ४६ ॥

वसन्तो यदि तत्रापि यत्र मे वसति प्रिया ।

नूनं परवशा सीता साऽपि शोचत्यहं यथा ॥ ४७ ॥

नूनं न तु वसन्तोऽयं देशं स्पृशति यत्र सा ।

कथं ह्यसितपद्माक्षी वर्तयेत्सा मया विना ॥ ४८ ॥

अथवा वर्तते तत्र वसन्तो यत्र मे प्रिया ।

किं करिष्यति सुश्रोणी सा तु निर्भर्त्सिता परैः ॥ ४९ ॥

श्यामा पद्मपलाशाक्षी मृदुपूर्वाभिभाषिणी ।

नूनं वसन्तमासाद्य परित्यक्ष्यति जीवितम् ॥ ५० ॥

दृढं हि हृदये बुद्धिर्मम सम्प्रति वर्तते ।

नालं वर्तयितुं सीता साध्वी मद्विरहं गता ॥ ५१ ॥

मयि भावस्तु वैदेह्यास्तत्त्वतो विनिवेशितः ।

ममापि भावः सीतायां सर्वथा विनिवेशितः ॥ ५२ ॥

एष पुष्पवहो वायुः सुखस्पर्शो हिमावहः ।

तां विचिन्तयतः कान्तां पावकप्रतिमो मम ॥ ५३ ॥

सदा सुखमहं मन्ये यं पुरा सह सीताया ।

मारुतः स विना सीतां शोकं वर्धयते मम ॥ ५४ ॥

तां विना स विहङ्गो यः पक्षी प्रणदितस्तदा ।

वायसः पादपगतः प्रहृष्टमभिनर्दति ॥ ५५ ॥

एष वै तत्र वैदेह्या विहगः प्रतिहारकः ।

पक्षी मां तु विशालाक्ष्याः समीपमुपनेष्यति ॥ ५६ ॥

शृणु लक्ष्मण सन्नादं वने मदविवर्धनम् ।

पुष्पिताग्रेषु वृक्षेषु द्विजानामुपकूजताम् ॥ ५७ ॥

विक्षिप्तां पवनेनैतामसौ तिलकमञ्जरीम् ।

षट्पदः सहसाऽभ्येति मदोद्धूतामिव प्रियाम् ॥ ५८ ॥

कामिनामयमत्यन्तमशोकः शोकवर्धनः ।

स्तबकैः पवनोत्क्षिप्तैस्तर्जयन्निव मां स्थितः ॥ ५९ ॥

अमी लक्ष्मण दृश्यन्ते चूताः कुसुमशालिनः ।

विभ्रमोत्सिक्तमनसः साङ्गरागा नरा इव ॥ ६० ॥

सौमित्रे पश्य पम्पायाश्चित्रासु वनराजिषु ।

किन्नरा नरशार्दूल विचरन्ति ततस्ततः ॥ ६१ ॥

इमानि शुभगन्धीनि पश्य लक्ष्मण सर्वशः ।

नलिनानि प्रकाशन्ते जले तरुणसूर्यवत् ॥ ६२ ॥

एषा प्रसन्नसलिला पद्मनीलोत्पलायुता ।

हंसकारण्डवाकीर्णा पम्पा सौगन्धिकान्विता ॥ ६३ ॥

जले तरुणसूर्याभैः षट्पदाहतकेसरैः ।

पङ्कजैः शोभते पम्पा समन्तादभिसंवृता ॥ ६४ ॥

चक्रवाकयुता नित्यं चित्रप्रस्थवनान्तरा ।

मातङ्गमृगयूथैश्च शोभते सलिलार्थिभिः ॥ ६५ ॥

पवनाहितवेगाभिरूर्मिभिर्विमलेऽम्भसि ।

पङ्कजानि विराजन्ते ताड्यमानानि लक्ष्मण ॥ ६६ ॥

पद्मपत्रविशालाक्षीं सततं पङ्कजप्रियाम् ।

अपश्यतो मे वैदेहीं जीवितं नाभिरोचते ॥ ६७ ॥

अहो कामस्य वामत्वं यो गतामपि दुर्लभाम् ।

स्मारयिष्यति कल्याणीं कल्याणतरवादिनीम् ॥ ६८ ॥

शक्यो धारयितुं कामो भवेदद्यागतो मया ।

यदि भूयो वसन्तो मां न हन्यात्पुष्पितद्रुमः ॥ ६९ ॥

यानि स्म रमणीयानि तया सह भवन्ति मे ।

तान्येवारमणीयानि जायन्ते मे तया विना ॥ ७० ॥

पद्मकोशपलाशानि दृष्ट्वा दृष्टिर्हि मन्यते ।

सीताया नेत्रकोशाभ्यां सदृशानीति लक्ष्मण ॥ ७१ ॥

पद्मकेसरसंसृष्टो वृक्षान्तरविनिःसृतः ।

निःश्वास इव सीताया वाति वायुर्मनोहरः ॥ ७२ ॥

सौमित्रे पश्य पम्पाया दक्षिणे गिरिसानुनि ।

पुष्पितां कर्णिकारस्य यष्टिं परमशोभनाम् ॥ ७३ ॥

अधिकं शैलराजोऽयं धातुभिः सुविभूषितः ।

विचित्रं सृजते रेणुं वायुवेगविघट्‍टितम् ॥ ७४ ॥

गिरिप्रस्थास्तु सौमित्रे सर्वतः सम्प्रपुष्पितैः ।

निष्पत्रैः सर्वतो रम्यैः प्रदीप्ता इव किंशुकैः ॥ ७५ ॥

पम्पातीररुहाश्चेमे संसक्ता मधुगन्धिनः ।

मालतीमल्लिकाषण्डाः करवीराश्च पुष्पिताः ॥ ७६ ॥

केतक्यः सिन्धुवाराश्च वासन्त्यश्च सुपुष्पिताः ।

माधव्यो गन्धपूर्णाश्च कुन्दगुल्माश्च सर्वशः ॥ ७७ ॥

चिरिबिल्वा मधूकाश्च वञ्जुला वकुलास्तथा ।

चम्पकास्तिलकाश्चैव नागवृक्षाः सुपुष्पिताः ॥ ७८ ॥

नीपाश्च वरणाश्चैव खर्जूराश्च सुपुष्पिताः ।

पद्मकाश्चोपशोभन्ते नीलाशोकाश्च पुष्पिताः ॥ ७९ ॥

लोध्राश्च गिरिपृष्ठेषु सिंहकेसरपिञ्जराः ।

अङ्कोलाश्च कुरण्टाश्च पूर्णकाः पारिभद्रकाः ॥ ८० ॥

चूताः पाटलयश्चैव कोविदाराश्च पुष्पिताः ।

मुचुलिन्दार्जुनाश्चैव दृश्यन्ते गिरिसानुषु ॥ ८१ ॥

केतकोद्दालकाश्चैव शिरीषाः शिंशुपा धवाः ।

शाल्मल्यः किंशुकाश्चैव रक्ताः कुरवकास्तथा ॥ ८२ ॥

तिनिशा नक्तमालाश्च चन्दनाः स्पन्दनास्तथा ।

पुष्पितान् पुष्पिताग्राभिर्लताभिः परिवेष्टितान् ॥ ८३ ॥

द्रुमान् पश्येह सौमित्रे पम्पाया रुचिरान् बहून् ।

वातविक्षिप्तविटपान् यथाऽऽसन्नान् द्रुमानिमान् ॥ ८४ ॥

लताः समनुवर्तन्ते मत्ता इव वरस्त्रियः ।

पादपात्पादपं गच्छन् शैलाच्छैलं वनाद्वनम् ॥ ८५ ॥

वाति नैकरसास्वादः सम्मोदित इवानिलः ।

केचित्पर्याप्तकुसुमाः पादपा मधुगन्धिनः ॥ ८६ ॥

केचिन्मुकुलसंवीताः श्यामवर्णा इवाबभुः ।

इदं मृष्टमिदं स्वादु प्रफुल्लमिदमित्यपि ॥ ८७ ॥

रागमत्तो मधुकरः कुसुमेष्ववलीयते ।

निलीय पुनरुत्पत्य सहसाऽन्यत्र गच्छति ॥ ८८ ॥

मधुलुब्धो मधुकरः पम्पातीरद्रुमेष्वसौ ।

इयं कुसुमसङ्घातैरुपस्तीर्णा सुखाकृता ॥ ८९ ॥

स्वयं निपतितैर्भूमिः शयनप्रस्तरैरिव ।

विविधा विविधैः पुष्पैस्तैरेव नगसानुषु ॥ ९० ॥

विकीर्णैः पीतरक्ता हि सौमित्रे प्रस्तराः कृताः ।

हिमान्ते पश्य सौमित्रे वृक्षाणां पुष्पसम्भवम् ॥ ९१ ॥

पुष्पमासे हि तरवः सङ्घर्षादिव पुष्पिताः ।

आह्वयन्त इवान्योन्यं नगाः षट्पदनादिताः ॥ ९२ ॥

कुसुमोत्तंसविटपाः शोभन्ते बहु लक्ष्मण ।

एष कारण्डवः पक्षी विगाह्य सलिलं शुभम् ॥ ९३ ॥

रमते कान्ताया सार्धं काममुद्दीपयन्मम ।

मन्दकिन्यास्तु यदिदं रूपमेव मनोहरम् ॥ ९४ ॥

स्थाने जगति विख्याता गुणास्तस्या मनोरमाः ।

यदि दृश्येत सा साध्वी यदि चेह वसेमहि ॥ ९५ ॥

स्पृहयेयं न शक्राय नायोध्यायै रघूत्तम ।

न ह्येवं रमणीयेषु शाद्वलेषु तया सह ॥ ९६ ॥

रमतो मे भवेच्चिन्ता न स्पृहान्येषु वा भवेत् ।

अमी हि विविधैः पुष्पैस्तरवो रुचिरच्छदाः ॥ ९७ ॥

काननेऽस्मिन् विना कान्तां चित्तमुन्मादयन्ति मे ।

पश्य शीतजलां चेमां सौमित्रे पुष्करायुताम् ॥ ९८ ॥

चक्रवाकानुचरितां कारण्डवनिषेविताम् ।

प्लवैः क्रौञ्चैश्च सम्पूर्णां वराहमृगसेविताम् ॥ ९९ ॥

अधिकं शोभते पम्पा विकूजद्भिर्विहङ्गमैः ।

दीपयन्तीव मे कामं विविधा मुदिता द्विजाः ॥ १०० ॥

श्यामां चन्द्रमुखीं स्मृत्वा प्रियां पद्मनिभेक्षणाम् ।

पश्य सानुषु चित्रेषु मृगीभिः सहितान् मृगान् ॥ १०१ ॥

मां पुनर्मृगशाबाक्ष्या वैदेह्या विरहीकृतम् ।

व्यथयन्तीव मे चित्तं सञ्चरन्तस्ततस्ततः ॥ १०२ ॥

अस्मिन् सानुनि रम्ये हि मत्तद्विजगणायुते ।

पश्येयं यदि तां कन्तां ततः स्वस्ति भवेन्मम ॥ १०३ ॥

जीवेयं खलु सौमित्रे मया सह सुमध्यमा ।

सेवते यदि वैदेही पम्पायाः पवनं सुखम् ॥ १०४ ॥

पद्मसौगन्धिकवहं शिवं शोकविनाशनम् ।

धन्या लक्ष्मण सेवन्ते पम्पोपवनमारुतम् ॥ १०५ ॥

श्यामा पद्मपलाशाक्षी प्रिया विरहिता मया ।

कथं धारयति प्राणान् विवशा जनकात्मजा ॥ १०६ ॥

किं नु वक्ष्यामि राजानं धर्मज्ञं सत्यवादिनम् ।

सीताया जनकं पृष्टः कुशलं जनसंसदि ॥ १०७ ॥

या मामनुगता मन्दं पित्रा प्रव्राजितं वनम् ।

सीता सत्पथमास्थाय क्व नु सा वर्तते प्रिया ॥ १०८ ॥

तया विहीनः कृपणः कथं लक्ष्मण धारये ।

या मामनुगता राज्याद्भ्रष्टं विगतचेतसम् ॥ १०९ ॥

तच्चार्वञ्चितपक्ष्माक्षं सुगन्धि शुभमव्रणम् ।

अपश्यतो मुखं तस्याः सीदतीव मनो मम ॥ ११० ॥

स्मितहास्यान्तरयुतं गुणवन्मधुरं हितम् ।

वैदेह्या वाक्यमतुलं कदा श्रोष्यामि लक्ष्मण ॥ १११ ॥

प्राप्य दुःखं वने श्यामा सा मां मन्मथकर्शितम् ।

नष्टदुःखेव हृष्टेव साध्वी साध्वभ्यभाषत ॥ ११२ ॥

किं नु वक्ष्यामि कौसल्यामयोध्यायां नृपात्मज ।

क्व सा स्नुषेति पृच्छन्तीं कथं चातिमनस्विनीम् ॥ ११३ ॥

गच्छ लक्ष्मण पश्य त्वं भरतं भ्रातृवत्सलम् ।

न ह्यहं जीवितुं शक्तस्तामृते जनकात्मजाम् ॥ ११४ ॥

इति रामं महात्मानं विलपन्तमनाथवत् ।

उवाच लक्ष्मणो भ्राता वचनं युक्तमव्ययम् ॥ ११५ ॥

संस्थम्भ राम भद्रं ते मा शुचः पुरुषोत्तम ।

नेदृशानां मतिर्मन्दा भवत्यकलुषात्मनाम् ॥ ११६ ॥

स्मृत्वा वियोगजं दुःखं त्यज स्नेहं प्रिये जने ।

अतिस्नेहपरिष्वङ्गाद्वर्तिरार्द्राऽपि दह्यते ॥ ११७ ॥

यदि गच्छति पातालं ततो ह्यधिकमेव वा ।

सर्वथा रावणस्तावन्न भविष्यति राघव ॥ ११८ ॥

प्रवृत्तिर्लभ्यतां तावत्तस्य पापस्य रक्षसः ।

ततो हास्यति वा सीतां निधनं वा गमिष्यति ॥ ११९ ॥

यदि यात्यदितेर्गर्भं रावणः सह सीतया ।

तत्राप्येनं हनिष्यामि न चेद्दास्यति मैथिलीम् ॥ १२० ॥

स्वास्थ्यं भद्रं भजस्वार्य त्यज्यतां कृपणा मतिः ।

अर्थो हि नष्टकार्यार्थैर्नायत्नेनाधिगम्यते ॥ १२१ ॥

उत्साहो बलवानार्य नास्त्युत्साहात्परं बलम् ।

सोत्साहस्यास्ति लोकेऽस्मिन्न किञ्चिदपि दुर्लभम् ॥ १२२ ॥

उत्साहवन्तः पुरुषा नावसीदन्ति कर्मसु ।

उत्साहमात्रमाश्रित्य सीतां प्रतिलभेमहि ॥ १२३ ॥

त्यज्यतां कामवृत्तत्वं शोकं संन्यस्य पृष्ठतः ।

महात्मानं कृतात्मानमात्मानं नावबुध्यसे ॥ १२४ ॥

एवं सम्बोधितस्तत्र शोकोपहतचेतनः ।

न्यस्य शोकं च मोहं च ततो धैर्यमुपागमत् ॥ १२५ ॥

सोऽभ्यतिक्रामदव्यग्रस्तामचिन्त्यपराक्रमः ।

रामः पम्पां सुरुचिरां रम्यपारिप्लवद्रुमाम् ॥ १२६ ॥

निरीक्षमाणः सहसा महात्मा

सर्वं वनं निर्झरकन्दरांश्च ।

उद्विग्नचेताः सह लक्ष्मणेन

विचार्य दुःखोपहतः प्रतस्थे ॥ १२७ ॥

तं मत्तमातङ्गविलासगामी

गच्छन्तमव्यग्रमना महात्मा ।

स लक्ष्मणो राघवमप्रमत्तो

ररक्ष धर्मेण बलेन चैव ॥ १२८ ॥

तावृश्यमूकस्य समीपचारी

चरन् ददर्शाद्भुतदर्शनीयौ ।

शाखामृगाणामधिपस्तरस्वी

वितत्रसे नैव चिचेष्ट किञ्चित् ॥ १२९ ॥

स तौ महात्मा गजमन्दगामि

शाखामृगस्तत्र चिरं चरन्तौ ।

दृष्ट्वा विषादं परमं जगाम

चिन्तापरीतो भयभारमग्नः ॥ १३० ॥

तमाश्रमं पुण्यसुखं शरण्यं

सदैव शाखामृगसेवितान्तम् ।

त्रस्ताश्च दृष्ट्वा हरयोऽभिजग्मुः

महौजसौ राघवलक्ष्मणौ तौ ॥ १३१ ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिये आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे प्रथमः सर्गः ॥ १ ॥

valmiki ramayan kishkindhakand adhyay 1