सुन्दरकाण्ड अष्टाविंशः

॥ उद्बन्धनव्यवसायः ॥

सा राक्षसेन्द्रस्य वचो निशम्य

तद्रावणस्याप्रियमप्रियार्ता ।

सीता वितत्रास यथा वनान्ते

सिंहाभिपन्ना गजराजकन्या ॥ १ ॥

सा राक्षसीमध्यगता च भीरु-

-र्वाग्भिर्भृशं रावणतर्जिता च ।

कान्तारमध्ये विजने विसृष्टा

बालेव कन्या विललाप सीता ॥ २ ॥

सत्यं बतेदं प्रवदन्ति लोके

नाकालमृत्युर्भवतीति सन्तः ।

यत्राहमेवं परिभर्त्स्यमाना

जीवामि किञ्चित्क्षणमप्यपुण्या ॥ ३ ॥

सुखाद्विहीनं बहुदुःखपूर्ण-

-मिदं तु नूनं हृदयं स्थिरं मे ।

विशीर्यते यन्न सहस्रधाऽद्य

वज्राहतं शृङ्गमिवाचलस्य ॥ ४ ॥

नैवास्ति दोषं मम नूनमत्र

वध्याऽहमस्याप्रियदर्शनस्य ।

भावं न चास्याहमनुप्रदातु-

-मलं द्विजो मन्त्रमिवाद्विजाय ॥ ५ ॥

नूनं ममाङ्गान्यचिरादनार्यः

शस्त्रैः शितैश्छेत्स्यति राक्षसेन्द्रः ।

तस्मिन्ननागच्छति लोकनाथे

गर्भस्थजन्तोरिव शल्यकृन्तः ॥ ६ ॥

दुःखं बतेदं मम दुःखिताया

मासौ चिरायाधिगमिष्यतो द्वौ ।

बद्धस्य वध्यस्य तथा निशान्ते

राजापराधादिव तस्करस्य ॥ ७ ॥

हा राम हा लक्ष्मण हा सुमित्रे

हा राममातः सह मे जनन्या ।

एषा विपद्याम्यहमल्पभाग्या

महार्णवे नौरिव मूढवाता ॥ ८ ॥

तरस्विनौ धारयता मृगस्य

सत्त्वेन रूपं मनुजेन्द्रपुत्रौ ।

नूनं विशस्तौ मम कारणात्तौ

सिंहर्षभौ द्वाविव वैद्युतेन ॥ ९ ॥

नूनं स कालो मृगरूपधारी

मामल्पभाग्यां लुलुभे तदानीम् ।

यत्रार्यपुत्रं विससर्ज मूढा

रामानुजं लक्ष्मणपूर्वजं च ॥ १० ॥

हा राम सत्यव्रत दीर्घबाहो

हा पूर्णचन्द्रप्रतिमानवक्त्र ।

हा जीवलोकस्य हितः प्रियश्च

वध्यां न मां वेत्सि हि राक्षसानाम् ॥ ११ ॥

अनन्यदेवत्वमियं क्षमा च

भूमौ च शय्या नियमश्च धर्मे ।

पतिव्रतात्वं विफलं ममेदं

कृतं कृतघ्नेष्विव मानुषाणाम् ॥ १२ ॥

मोघो हि धर्मश्चरितो मयाऽयं

तथैकपत्नीत्वमिदं निरर्थम् ।

या त्वां न पश्यामि कृशा विवर्णा

हीना त्वया सङ्गमने निराशा ॥ १३ ॥

पितुर्निदेशं नियमेन कृत्वा

वनान्निवृत्तश्चरितव्रतश्च ।

स्त्रीभिस्तु मन्ये विपुलेक्षणाभि-

-स्त्वं रंस्यसे वीतभयः कृतार्थः ॥ १४ ॥

अहं तु राम त्वयि जातकामा

चिरं विनाशाय निबद्धभावा ।

मोघं चरित्वाऽथ तपोव्रतं च

त्यक्ष्यामि धिग्जीवितमल्पभाग्या ॥ १५ ॥

सा जीवितं क्षिप्रमहं त्यजेयं

विषेण शस्त्रेण शितेन वाऽपि ।

विषस्य दाता न हि मेऽस्ति कश्चि-

-च्छस्त्रस्य वा वेश्मनि राक्षसस्य ॥ १६ ॥

इतीव देवी बहुधा विलप्य

सर्वात्मना राममनुस्मरन्ती ।

प्रवेपमाना परिशुष्कवक्त्रा

नगोत्तमं पुष्पितमाससाद ॥ १७ ॥

शोकाभितप्ता बहुधा विचिन्त्य

सीताऽथ वेण्युद्ग्रथनं गृहीत्वा ।

उद्बध्य वेण्युद्ग्रथनेन शीघ्र-

-महं गमिष्यामि यमस्य मूलम् ॥ १८ ॥

उपस्थिता सा मृदुसर्वगात्रा

शाखां गृहीत्वाऽथ नगस्य तस्य ।

तस्यास्तु रामं प्रविचिन्तयन्त्या

रामानुजं स्वं च कुलं शुभाङ्ग्याः ॥ १९ ॥

शोकानिमित्तानि तथा बहूनि

धैर्यार्जितानि प्रवराणि लोके ।

प्रादुर्निमित्तानि तदा बभूवुः

पुराऽपि सिद्धान्युपलक्षितानि ॥ २० ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे अष्टाविंशः सर्गः ॥ २८ ॥

valmiki ramayan sundarakand adhyay 28