अयोध्याकाण्ड पञ्चदशः

॥ सुमन्त्रप्रेषणम् ॥

ते तु तां रजनीमुष्य ब्राह्मणा वेदपारगाः ।

उपतस्थुरुपस्थानं सह राजपुरोहिताः ॥ १ ॥

अमात्या बलमुख्याश्च मुख्या ये निगमस्य च ।

राघवस्याभिषेकार्थे प्रीयमाणास्तु सङ्गताः ॥ २ ॥

उदिते विमले सूर्ये पुष्ये चाभ्यागतेऽहनि ।

लग्ने कर्कटके प्राप्ते जन्म रामस्य च स्थिते ॥ ३ ॥

अभिषेकाय रामस्य द्विजेन्द्रैरुपकल्पितम् ।

काञ्चना जलकुम्भाश्च भद्रपीठं स्वलङ्कृतम् ॥ ४ ॥

रथश्च सम्यगास्तीर्णो भास्वता व्याघ्रचर्मणा ।

गङ्गायमुनयोः पुण्यात्सङ्गमादाहृतं जलम् ॥ ५ ॥

याश्चान्याः सरितः पुण्या ह्रदाः कूपाः सरांसि च ।

प्राग्वाहाश्चोर्ध्ववाहाश्च तिर्यग्वाहाः समाहिताः ॥ ६ ॥

ताभ्यश्चैवाहृतं तोयं समुद्रेभ्यश्च सर्वशः ।

सलाजाः क्षीरिभिश्छन्नाः घटाः काञ्चनराजताः ॥ ७ ॥

पद्मोत्पलयुता भान्ति पूर्णाः परमवारिणा ।

क्षौद्रं दधि घृतं लाजाः दर्भाः सुमनसः पयः ॥ ८ ॥

वेश्याश्चैव शुभाचाराः सर्वाभरणभूषिताः ।

चन्द्रांशुविकचप्रख्यं काञ्चनं रत्नभुषितम् ॥ ९ ॥

सज्जं तिष्ठति रामस्य वालव्यजनमुत्तमम् ।

चन्द्रमण्डलसङ्काशमातपत्रं च पाण्डरम् ॥ १० ॥

सज्जं द्युतिकरं श्रीमदभिषेकपुरस्कृतम् ।

पाण्डरश्च वृषः सज्जः पाण्डरोऽश्वश्च सुस्थितः ॥ ११ ॥ [संस्थितः]

प्रसृतश्च गजः श्रीमानौपवाह्यः प्रतीक्षते ।

अष्टौ च कन्या रुचिराः सर्वाभरणभूषिताः ॥ १२ ॥ [माङ्गल्याः]

वादित्राणि च सर्वाणि वन्दिनश्च तथाऽपरे ।

इक्ष्वाकूणां यथा राज्ये सम्भ्रियेताभिषेचनम् ॥ १३ ॥

तथा जातीयमादाय राजपुत्राभिषेचनम् ।

ते राजवचनात्तत्र समवेता महीपतिम् ॥ १४ ॥

अपश्यन्तोऽब्रुवन्को नु राज्ञो नः प्रतिवेदयेत् ।

न पश्यामश्च राजानमुदितश्च दिवाकरः ॥ १५ ॥

यौवराज्याभिषेकश्च सज्जो रामस्य धीमतः ।

इति तेषु ब्रुवाणेषु सार्वभौमान्महीपतीन् ॥ १६ ॥

अब्रवीत्तानिदं वाक्यं सुमन्त्रो राजसत्कृतः । [सर्वान्]

रामं राज्ञो नियोगेन त्वरया प्रस्थितोऽस्म्यहम् ॥ १७ ॥

पूज्या राज्ञो भवन्तस्तु रामस्य च विशेषतः ।

अहं पृच्छामि वचनात्सुखमायुष्मतामहम् ॥ १८ ॥

राज्ञः सम्प्रतिबुध्यस्य यच्चागमनकारणम् ।

इत्युक्त्वान्तःपुरद्वारमाजगाम पुराणवित् ॥ १९ ॥

सदाऽसक्तं च तद्वेश्म सुमन्त्रः प्रविवेश ह ।

तुष्टावास्य तदा वंशं प्रविश्य स विशाम्पतेः ॥ २० ॥

शयनीयं नरेन्द्रस्य तदसाद्य व्यतिष्ठत ।

सोऽत्यासाद्य तु तद्वेश्म तिरस्करणिमन्तरा ॥ २१ ॥

आशीर्भिर्गुणयुक्ताभिरभितुष्टाव राघवम् ।

सोमसूर्यौ च काकुत्स्थ शिववैश्रवणावपि ॥ २२ ॥

वरुणश्चाग्निरिन्द्रश्च विजयं प्रदिशन्तु ते ।

गता भगवती रात्रिः कृतं कृत्यमिदं तव ॥ २३ ॥

बुध्यस्व नृपशार्दूल कुरु कार्यमनन्तरम् ।

ब्राह्मणा बलमुख्याश्च नैगमाश्चागता नृप ॥ २४ ॥

दर्शनं प्रतिकाङ्क्षन्ते प्रतिबुध्यस्व राघव ।

स्तुवन्तं तं तदा सूतं सुमन्त्रं मन्त्रकोविदम् ॥ २५ ॥

प्रतिबुध्य ततो राजा इदं वचनमब्रवीत् ।

राममानय सूतेति यदस्यभिहितोऽनया ॥ २६ ॥

किमिदं कारणं येन ममाज्ञा प्रतिहन्यते ।

न चैव सम्प्रसुप्तोऽहमानयेहाशु राघवम् ॥ २७ ॥

इति राजा दशरथः सूतं तत्रान्वशात्पुनः ।

स राजवचनं श्रुत्वा शिरसा प्रणिपत्य तम् ॥ २८ ॥ [प्रतिपूज्य]

निर्जगाम नृपावासान्मन्यमानः प्रियं महत् ।

प्रपन्नो राजमार्गं च पताकाध्वजशोभितम् ॥ २९ ॥

हृष्टः प्रमुदितः सूतो जगामाशु विलोकयन् ।

स सूतस्तत्र शुश्राव रामाधिकरणाः कथाः ॥ ३० ॥

अभिषेचनसम्युक्ताः सर्वलोकस्य हृष्टवत् ।

ततो ददर्श रुचिरं कैलासशिखरप्रभम् ॥ ३१ ॥

रामवेश्म सुमन्त्रस्तु शक्रवेश्मसमप्रभम् ।

महाकवाटविहितं वितर्दिशतशोभितम् ॥ ३२ ॥

काञ्चनप्रतिमैकाग्रं मणिविद्रुमशोभितम् । [तोरणम्]

शारदाभ्रघनप्रख्यं दीप्तं मेरुगुहोपमम् ॥ ३३ ॥

मणिभिर्वरमाल्यानां सुमहद्भिरलङ्कृतम् ।

मुक्तामणिभिराकीर्णं चन्दनागरुधूपितम् ॥ ३४ ॥

गन्धान्मनोज्ञान्विसृजद्दार्दुरं शिखरं यथा ।

सारसैश्च मयूरैश्च निनदद्भिर्विराजितम् ॥ ३५ ॥

सुकृतेहामृगाकीर्णं सुकीर्णं भित्तिभिस्तथा ।

मनश्चक्षुश्च भूतानामाददत्तिग्मतेजसा ॥ ३६ ॥

चन्द्रभास्करसङ्काशं कुबेरभवनोपमम् ।

महेन्द्रधामप्रतिमं नानापक्षिसमाकुलम् ॥ ३७ ॥

मेरुशृङ्गसमं सूतो रामवेश्म ददर्श ह ।

उपस्थितैः समाकीर्णं जनैरञ्जलिकारिभिः ॥ ३८ ॥

उपादाय समाक्रान्तैस्तथा जानपदैर्जनैः ।

रामाभिषेकसुमुखैरुन्मुखैः समलङ्कृतम् ॥ ३९ ॥

महामेघसमप्रख्यमुदग्रं सुविभूषितम् ।

नानारत्नसमाकीर्णं कुब्जकैरातकावृतम् ॥ ४० ॥

स वाजियुक्तेन रथेन सारथि-

-र्नराकुलं राजकुलं विलोकयन् ।

वरूथिना रामगृहाभिपातिना

पुरस्य सर्वस्य मनांसि हर्षयन् ॥ ४१ ॥ [रञ्जयत्]

ततः समासाद्य महाधनं मह-

-त्प्रहृष्टरोमा स बभूव सारथिः ।

मृगैर्मयूरैश्च समाकुलोल्बणं

गृहं वरार्हस्य शचीपतेरिव ॥ ४२ ॥

स तत्र कैलासनिभाः स्वलङ्कृताः

प्रविश्य कक्ष्यास्त्रिदशालयोपमाः ।

प्रियान्नरान्राममते स्थितान्बहू-

-नपोह्य शुद्धान्तमुपस्थितो रथी ॥ ४३ ॥

स तत्र शुश्राव च हर्षयुक्ताः

रामाभिषेकार्थयुता जनानाम् ।

नरेन्द्रसूनोरभिमङ्गलार्थाः

सर्वस्य लोकस्य गिरः प्रहृष्टः ॥ ४४ ॥

महेन्द्रसद्मप्रतिमं तु वेश्म

रामस्य रम्यं मृगपक्षिजुष्टम् ।

ददर्श मेरोरिव शृङ्गमुच्चं

विभ्राजमानं प्रभया सुमन्त्रः ॥ ४५ ॥

उपस्थितैरञ्जलिकारकैश्च

सोपायनैर्जानपदैश्च मर्त्यः ।

कोट्या परार्धैश्च विमुक्तयानैः

समाकुलं द्वारपथं ददर्श ॥ ४६ ॥

ततो महामेघमहीधराभं

प्रभिन्नमत्यङ्कुशमप्रसह्यम् ।

रामौपवाह्यं रुचिरं ददर्श

शत्रुं‍जयं नागमुदग्रकायम् ॥ ४७ ॥

स्वलङ्कृतान्साश्वरथान्सकुञ्जरा-

-नमात्यमुख्यान् शतशश्च वल्लभान् ।

व्यपोह्य सूतः सहितान्समन्ततः

समृद्धमन्तःपुरमाविवेश ॥ ४८ ॥

तदद्रिकूटाचलमेघसन्निभं

महाविमानोत्तमवेश्मसङ्घवत् ।

अवार्यमाणः प्रविवेश सारथिः

प्रभूतरत्नं मकरो यथाऽर्णवम् ॥ ४९ ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे पञ्चदशः सर्गः ॥ १५ ॥

valmiki ramayan ayodhyakand adhyay 15