अयोध्याकाण्ड अशीतितमः

॥ मार्गसंस्कारः ॥

अथ भूमि प्रदेशज्ञाः सूत्रकर्मविशारदाः ।

स्वकर्माभिरताः शूराः खनका यन्त्रकास्तथा ॥ १ ॥

कर्मान्तिकाः स्थपतयः पुरुषा यन्त्रकोविदाः ।

तथा वर्धकयश्चैव मार्गिणो वृक्षतक्षकाः ॥ २ ॥

कूपकाराः सुधाकाराः वंशकर्मकृतस्तथा ।

समर्था ये च द्रष्टारः पुरतस्ते प्रतस्थिरे ॥ ३ ॥

स तु हर्षात्तमुद्देशं जनौघो विपुलः प्रयान् ।

अशोभत महावेगः समुद्र इव पर्वणि ॥ ४ ॥

ते स्ववारं समास्थाय वर्त्मकर्मणि कोविदाः ।

करणैः विविधोपेतैः पुरस्तात्सम्प्रतस्थिरे ॥ ५ ॥

लतावल्लीश्च गुल्मांश्च स्थाणूनश्मन एव च ।

जनास्ते चक्रिरे मार्गं चिन्दन्तः विविधान् द्रुमान् ॥ ६ ॥

अवृक्षेषु च देशेषु केचिद्वृक्षानरोपयन् ।

केचित्कुठारैष्टङ्कैश्च दात्रैश्छिन्दन् क्वचित् क्वचित् ॥ ७ ॥

अपरे वीरणस्तम्बान् बलिनो बलवत्तराः ।

विधमन्ति स्म दुर्गाणि स्थलानि च ततस्ततः ॥ ८ ॥

अपरेऽपूरयन्कूपान् पांसुभिः श्वभ्रमायतम् ।

निम्नभागांस्ततः केचित् समांश्चक्रुः समन्ततः ॥ ९ ॥

बबन्धुर्बन्धनीयांश्च क्षोद्यान् सञ्चुक्षुदुस्तदा ।

बिभिदुर्भेदनीयांश्च तांस्तान्देशान्नरास्तदा ॥ १० ॥

अचिरेणैव कालेन परिवाहान्बहूदकान् ।

चक्रुर्बहु विधाकारान् सागरप्रतिमान्बहून् ॥ ११ ॥

निर्जलेषु च देशेषु खानयामासुरुत्तमान् ।

उदपानान्बहुविधान् वेदिकापरिमण्डितान् ॥ १२ ॥

ससुधाकुट्‍टिमतलः प्रपुष्पितमहीरुहः ।

मत्तोद्घुष्ट द्विजगणः पताकाभिरलङ्कृतः ॥ १३ ॥

चन्दनोदकसंसिक्तर्नाना कुसुमभूषितः ।

बह्वशोभत सेनायाः पन्थाः सुरपथोपमः ॥ १४ ॥

आज्ञाप्याथ यथाऽज्ञप्ति युक्तास्तेऽधिकृता नराः ।

रमणीयेषु देशेषु बहुस्वादुफलेषु च ॥ १५ ॥

यो निवेशस्त्वभिप्रेतः भरतस्य महात्मनः ।

भूयस्तं शोभयामासुः भूषाभिर्भूषणोपमम् ॥ १६ ॥

नक्षत्रेषु प्रशस्तेषु मुहूर्तेषु च तद्विदः ।

निवेशान् स्थापयामासुर्भरतस्य महात्मनः ॥ १७ ॥

बहुपांसुचयाश्चापि परिखापरिवारिताः ।

तन्त्रेन्द्र कीलप्रतिमाः प्रतोलीवरशोभिताः ॥ १८ ॥

प्रासाद मालावितताः सौधप्राकार संवृताः ।

पताका शोभिताः सर्वे सुनिर्मित महापथाः ॥ १९ ॥

विसर्पद्भिरिवाकाशे विटङ्काग्रविमानकैः ।

समुच्च्रितैर्निवेशास्ते बभुः शक्रपुरोपमाः ॥ २० ॥

जाह्नवीं तु समासाद्य विविधद्रुमकाननाम् ।

शीतलामलपानीयां महामीनसमाकुलाम् ॥ २१ ॥

सचन्द्रतारागणमण्डितं यथा

नभः क्षपायाममलं विराजते ।

नरेन्द्रमार्गस्स तथा व्यराजत

क्रमेण रम्यः शुभशिल्पिनिर्मितः ॥ २२ ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे अशीतितमः सर्गः ॥ ८० ॥

valmiki ramayan ayodhyakand adhyay 80