युद्धकाण्ड शततमः

॥ रामरावणास्त्रपरम्परा ॥

महोदरमहापार्श्वौ हतौ दृष्ट्वा तु राक्षसौ ।

तस्मिंश्च निहते वीरे विरूपाक्षे महाबले ॥ १ ॥

आविवेश महान्क्रोधो रावणं तं महामृधे ।

सूतं सञ्चोदयामास वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ २ ॥

निहतानाममात्यानां रुद्धस्य नगरस्य च ।

दुःखमेषोऽपनेष्यामि हत्वा तौ रामलक्ष्मणौ ॥ ३ ॥

रामवृक्षं रणे हन्मि सीतापुष्पफलप्रदम् ।

प्रशाखा यस्य सुग्रीवो जाम्बवान्कुमुदो नलः ॥ ४ ॥

मैन्दश्च द्विविदश्चैव ह्यङ्गदो गन्धमादनः ।

हनूमांश्च सुषेणश्च सर्वे च हरियूथपाः ॥ ५ ॥

स दिशो दश घोषेण रथस्यातिरथो महान् ।

नादयन्प्रययौ तूर्णं राघवं चाभ्यवर्तत ॥ ६ ॥

पूरिता तेन शब्देन सनदीगिरिकानना ।

सञ्चचाल मही सर्वा सवराहमृगद्विपा ॥ ७ ॥

तामसं स महाघोरं चकारास्त्रं सुदारुणम् ।

निर्ददाह कपीन्सर्वांस्ते प्रपेतुः समन्ततः ॥ ८ ॥

उत्पपात रजो घोरं तैर्भग्नैः सम्प्रधावितैः ।

न हि तत्सहितुं शेकुर्ब्रह्मणा निर्मितं स्वयम् ॥ ९ ॥

तान्यनीकान्यनेकानि रावणस्य शरोत्तमैः ।

दृष्ट्वा भग्नानि शतशो राघवः पर्यवस्थितः ॥ १० ॥

ततो राक्षसशार्दूलो विद्राव्य हरिवाहिनीम् ।

स ददर्श ततो रामं तिष्ठन्तमपारजितम् ॥ ११ ॥

लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा विष्णुना वासवं यथा ।

आलिखन्तमिवाकाशमवष्टभ्य महद्धनुः ॥ १२ ॥

पद्मपत्रविशालाक्षं दीर्घबाहुमरिन्दमम् ।

ततो रामो महातेजाः सौमित्रिसहितो बली ॥ १३ ॥

वानरांश्च रणे भग्नानापतन्तं च रावणम् ।

समीक्ष्य राघवो हृष्टो मध्ये जग्राह कार्मुकम् ॥ १४ ॥

विस्फारयितुमारेभे ततः स धनुरुत्तमम् ।

महावेगं महानादं निर्भिन्दन्निव मेदिनीम् ॥ १५ ॥

रावणस्य च बाणौघै रामविस्फारितेन च ।

शब्देन राक्षसास्ते च पेतुश्च शतशस्तदा ॥ १६ ॥

तयोः शरपथं प्राप्तो रावणो राजपुत्रयोः ।

स बभौ च यथा राहुः समीपे शशिसूर्ययोः ॥ १७ ॥

तमिच्छन्प्रथमं योद्धुं लक्ष्मणो निशितैः शरैः ।

मुमोच धनुरायम्य शरानग्निशिखोपमान् ॥ १८ ॥

तान्मुक्तमात्रानाकाशे लक्ष्मणेन धनुष्मता ।

बाणान्बाणैर्महातेजा रावणः प्रत्यवारयत् ॥ १९ ॥

एकमेकेन बाणेन त्रिभिस्त्रीन्दशभिर्दश ।

लक्ष्मणस्य प्रचिच्छेद दर्शयन्पाणिलाघवम् ॥ २० ॥

अभ्यतिक्रम्य सौमित्रिं रावणः समितिञ्जयः ।

आससाद ततो रामं स्थितं शैलमिवाचलम् ॥ २१ ॥

स सङ्ख्ये राममासाद्य क्रोधसंरक्तलोचनः ।

व्यसृजच्छरवर्षाणि रावणो राघवोपरि ॥ २२ ॥

शरधारास्ततो रामो रावणस्य धनुश्च्युताः ।

दृष्ट्वैवापततः शीघ्रं भल्लान्जग्राह सत्वरम् ॥ २३ ॥

तान् शरौघांस्ततो भल्लैस्तीक्ष्णैश्चिच्छेद राघवः ।

दीप्यमानान्महाघोरान्क्रुद्धानाशीविषानिव ॥ २४ ॥

राघवो रावणं तूर्णं रावणो राघवं तदा ।

अन्योन्यं विविधैस्तीक्ष्णैः शरैरभिववर्षतुः ॥ २५ ॥

चेरतुश्च चिरं चित्रं मण्डलं सव्यदक्षिणम् ।

बाणवेगान्समुत्क्षिप्तावन्योन्यमपारजितौ ॥ २६ ॥

तयोर्भूतानि वित्रेसुर्युगपत्सम्प्रयुध्यतोः ।

रौद्रयोः सायकमुचोर्यमान्तकनिकाशयोः ॥ २७ ॥

सन्ततं विविधैर्बाणैर्बभूव गगनं तदा ।

घनैरिवातपापाये विद्युन्मालासमाकुलैः ॥ २८ ॥

गवाक्षितमिवाकाशं बभूव शरवृष्टिभिः ।

महावेगैः सुतीक्ष्णाग्रैर्गृध्रपत्रैः सुवाजितैः ॥ २९ ॥

शरान्धकारं तौ भीमं चक्रुतुः समरं तदा ।

गतेऽस्तं तपने चापि महामेघाविवोत्थितौ ॥ ३० ॥

बभूव तुमुलं युद्धमन्योन्यवधकाङ्क्षिणोः ।

अनासाद्यमचिन्त्यं च वृत्रवासवयोरिव ॥ ३१ ॥

उभौ हि परमेष्वासावुभौ शस्त्रविशारदौ ।

उभावस्त्रविदां मुख्यावुभौ युद्धे विचेरतुः ॥ ३२ ॥

उभौ हि येन व्रजतस्तेन तेन शरोर्मयः ।

ऊर्मयो वायुना विद्धा जग्मुः सागरयोरिव ॥ ३३ ॥

ततः संसक्तहस्तस्तु रावणो लोकरावणः ।

नाराचमालां रामस्य ललाटे प्रत्यमुञ्चत ॥ ३४ ॥

रौद्रचापप्रयुक्तां तां नीलोत्पलदलप्रभाम् ।

शिरसा धारयन्रामो न व्यथां प्रत्यपद्यत ॥ ३५ ॥

अथ मन्त्रानभिजपन्रौद्रमस्त्रमुदीरयन् ।

शरान्भूयः समादाय रामः क्रोधसमन्वितः ॥ ३६ ॥

मुमोच च महातेजाश्चापमायम्य वीर्यवान् ।

ते महामेघसङ्काशे कवचे पतिताः शराः ॥ ३७ ॥

अवध्ये राक्षसेन्द्रस्य न व्यथां जनयंस्तदा ।

पुनरेवाथ तं रामो रथस्थं राक्षसाधिपम् ॥ ३८ ॥

ललाटे परमास्त्रेण सर्वास्त्रकुशलो रणे ।

ते भित्त्वा बाणरूपाणि पञ्चशीर्षा इवोरगाः ॥ ३९ ॥

श्वसन्तो विविशुर्भूमिं रावणप्रतिकूलिताः ।

निहत्य राघवस्यास्त्रं रावणः क्रोधमूर्छितः ॥ ४० ॥

आसुरं सुमहाघोरमस्त्रं प्रादुश्चकार ह ।

सिंहव्याघ्रमुखाश्चान्यान्कङ्ककाकमुखानपि ॥ ४१ ॥

गृध्रश्येनमुखांश्चाऽपि शृगालवदनांस्तथा ।

ईहामृगमुखांश्चान्यान्व्यादितास्यान्भयानकान् ॥ ४२ ॥

पञ्चास्याँल्लेलिहानांश्च ससर्ज निशितान् शरान् ।

शरान्खरमुखांश्चान्यान्वराहमुखसंस्थितान् ॥ ४३ ॥

श्वानकुक्कुटवक्त्रांश्च मकराशीविषाननान् ।

एतानन्यांश्च मायावी ससर्ज निशितान् शरान् ॥ ४४ ॥

रामं प्रति महातेजाः क्रुद्धः सर्प इव श्वसन् ।

आसुरेण समाविष्टः सोऽस्त्रेण रघुनन्दनः ॥ ४५ ॥

ससर्जास्त्रं महोत्साहः पावकं पावकोपमः ।

अग्निदीप्तमुखान्बाणांस्तथा सूर्यमुखानपि ॥ ४६ ॥

चन्द्रार्धचन्द्रवक्त्रांश्च धूमकेतुमुखानपि ।

ग्रहनक्षत्रवक्त्रांश्च महोल्कामुखसंस्थितान् ॥ ४७ ॥

विद्युज्जिह्वोपमांश्चान्यान्ससर्ज निशितान् शरान् ।

ते रावणशरा घोरा राघवास्त्रसमाहताः ॥ ४८ ॥

विलयं जग्मुराकाशे जग्मुश्चैव सहस्रशः ।

तदस्त्रं निहतं दृष्ट्वा रामेणाक्लिष्टकर्मणा ॥ ४९ ॥

हृष्टा नेदुस्ततः सर्वे कपयः कामरूपिणः ।

सुग्रीवप्रमुखा वीराः परिवार्य तु राघवम् ॥ ५० ॥

ततस्तदस्त्रं विनिहत्य राघवः

प्रसह्य तद्रावणबाहुनिःसृतम् ।

मुदान्वितो दाशरथिर्महाहवे

विनेदुरुच्चैर्मुदिताः कपीश्वराः ॥ ५१ ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे शततमः सर्गः ॥ १०० ॥

valmiki ramayan yuddhakand adhyay 100