युद्धकाण्ड पञ्चपञ्चाशः

॥ अकम्पनयुद्धम् ॥

वज्रदंष्ट्रं हतं श्रुत्वा वालिपुत्रेण रावणः ।

बलाध्यक्षमुवाचेदं कृताञ्जलिमवस्थितम् ॥ १ ॥

शीघ्रं निर्यान्तु दुर्धर्षा राक्षसा भीमविक्रमाः ।

अकम्पनं पुरस्कृत्य सर्वशस्त्रास्त्रकोविदम् ॥ २ ॥

एष शास्ता च गोप्ता च नेता च युधि सम्मतः ।

भूतिकामश्च मे नित्यं नित्यं च समरप्रियः ॥ ३ ॥

एष जेष्यति काकुत्स्थौ सुग्रीवं च महाबलम् ।

वानरांश्चापरान्घोरान्हनिष्यति परन्तपः ॥ ४ ॥

परिगृह्य स तामाज्ञां रावणस्य महाबलः ।

बलं सन्त्वरयामास तदा लघुपराक्रमः ॥ ५ ॥

ततो नानाप्रहरणा भीमाक्षा भीमदर्शनाः ।

निष्पेतू रक्षसां मुख्या बलाध्यक्षप्रचोदिताः ॥ ६ ॥

रथमास्थाय विपुलं तप्तकाञ्चनकुण्डलः ।

मेघाभो मेघवर्णश्च मेघस्वनमहास्वनः ॥ ७ ॥

राक्षसैः संवृतो भीमैस्तदा निर्यात्यकम्पनः ।

न हि कम्पयितुं शक्यः सुरैरपि महामृधे ॥ ८ ॥

अकम्पनस्ततस्तेषामादित्य इव तेजसा ।

तस्य निर्धावमानस्य संरब्धस्य युयत्सया ॥ ९ ॥

अकस्माद्दैन्यमागच्छद्धयानां रथवाहिनाम् ।

व्यस्फुरन्नयनं चास्य सव्यं युद्धाभिनन्दिनः ॥ १० ॥

विवर्णो मुखवर्णश्च गद्गदश्चाभवत्स्वनः ।

अभवत्सुदिने चापि दुर्दिनं रूक्षमारुतम् ॥ ११ ॥

ऊचुः खगा मृगाः सर्वे वाचः क्रूरा भयावहाः ।

स सिंहोपचितस्कन्धः शार्दूलसमविक्रमः ॥ १२ ॥

तानुत्पातानचिन्त्यैव निर्जगाम रणाजिरम् ।

तदा निर्गच्छतस्तस्य रक्षसः सह राक्षसैः ॥ १३ ॥

बभूव सुमहान्नादः क्षोभयन्निव सागरम् ।

तेन शब्देन वित्रस्ता वानराणां महाचमूः ॥ १४ ॥

द्रुमशैलप्रहरणा योद्धुं समवतिष्ठत ।

तेषां युद्धं महारौद्रं सञ्जज्ञे हरिरक्षसाम् ॥ १५ ॥

रामरावणयोरर्थे समभित्यक्तजीविनाम् ।

सर्वे ह्यतिबलाः शूराः सर्वे पर्वतसन्निभाः ॥ १६ ॥

हरयो राक्षसाश्चैव परस्परजिघांसवः ।

तेषां विनर्दतां शब्दः सम्युगेऽतितरस्विनाम् ॥ १७ ॥

शुश्रुवे सुमहान् क्रोधादन्योन्यमभिगर्जताम् ।

रजश्चारुणवर्णाभं सुभीममभवद्भृशम् ॥ १८ ॥

उद्भूतं हरिरक्षोभिः संरुरोध दिशो दश ।

अन्योन्यं रजसा तेन कौशेयोद्धूतपाण्डुना ॥ १९ ॥

संवृतानि च भूतानि ददृशुर्न रणाजिरे ।

न ध्वजा न पताका वा वर्म वा तुरगोऽपि वा ॥ २० ॥

आयुधं स्यन्दनं वाऽपि ददृशे तेन रेणुना ।

शब्दश्च सुमहांस्तेषां नर्दतामभिधावताम् ॥ २१ ॥

श्रूयते तुमुले युद्धे न रूपाणि चकाशिरे ।

हरीनेव सुसङ्क्रुद्धा हरयो जघ्नुराहवे ॥ २२ ॥

राक्षसाश्चापि रक्षांसि निजघ्नुस्तिमिरे तदा ।

परांश्चैव विनिघ्नन्तः स्वांश्च वानरराक्षसाः ॥ २३ ॥

रुधिरार्द्रां तदा चक्रुर्महीं पङ्कानुलेपनाम् ।

ततस्तु रुधिरौघेण सिक्तं व्यपगतं रजः ॥ २४ ॥

शरीरशवसङ्कीर्णा बभूव च वसुन्धरा ।

द्रुमशक्तिशिलाप्रासैर्गदापरिघतोमरैः ॥ २५ ॥

हरयो राक्षसाश्चैव जघ्नुरन्योन्यमोजसा ।

बाहुभिः परिघाकारैर्युध्यन्तः पर्वतोपमाः ॥ २६ ॥

हरयो भीमकर्माणो राक्षसान् जघ्नुराहवे ।

राक्षसास्त्वपि सङ्क्रुद्धाः प्रासतोमरपाणयः ॥ २७ ॥

कपीन्निजघ्निरे तत्र शस्त्रैः परमदारुणैः ।

अकम्पनः सुसङ्क्रुद्धो राक्षसानां चमूपतिः ॥ २८ ॥

संहर्षयति तान्सर्वान्राक्षसान्भीमविक्रमान् ।

हरयस्त्वपि रक्षांसि महाद्रुममहाश्मभिः ॥ २९ ॥

विदारयन्त्यभिक्रम्य शस्त्राण्याच्छिद्य वीर्यतः ।

एतस्मिन्नन्तरे वीरा हरयः कुमुदो नलः ॥ ३० ॥

मैन्दश्च द्विविदः क्रुद्धाश्चक्रुर्वेगमनुत्तमम् ।

ते तु वृक्षैर्महावेगा राक्षसानां चमूमुखे ॥ ३१ ॥

कदनं सुमहच्चक्रुर्लीलया हरियूथपाः ।

ममन्थू राक्षसान्सर्वे वानरा गणशो भृशम् ॥ ३२ ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे पञ्चपञ्चाशः सर्गः ॥ ५५ ॥

valmiki ramayan yuddhakand adhyay 55