युद्धकाण्ड एकादशः

॥ द्वितीयमन्त्राधिवेशः ॥

स बभूव कृशो राजा मैथिलीकाममोहितः ।

असम्मानाच्च सुहृदां पापः पापेन कर्मणा ॥ १ ॥

[* अतीव कामसम्पन्नो वैदेहीमनुचिन्तयन् । *]

अतीतसमये काले तस्मिन् वै युधि रावणः ।

अमात्यैश्च सुहृद्भिश्च प्राप्तकालममन्यत ॥ २ ॥ [मन्त्र]

स हेमजालविततं मणिविद्रुमभूषितम् ।

उपगम्य विनीताश्वमारुरोह महारथम् ॥ ३ ॥

तमास्थाय रथश्रेष्ठं महामेघसमस्वनम् ।

प्रययौ रक्षसश्रेष्ठो दशग्रीवः सभां प्रति ॥ ४ ॥

असिचर्मधरा योधाः सर्वायुधधरास्तथा ।

राक्षसा राक्षसेन्द्रस्य पुरतः सम्प्रतस्थिरे ॥ ५ ॥

नानाविकृतवेषाश्च नानाभूषणभूषिताः ।

पार्श्वतः पृष्ठतश्चैनं परिवार्य ययुस्ततः ॥ ६ ॥

रथैश्चातिरथाः शीघ्रं मत्तैश्च वरवारणैः ।

अनूत्पेतुर्दशग्रीवमाक्रीडद्भिश्च वाजिभिः ॥ ७ ॥

गदापरिघहस्ताश्च शक्तितोमरपाणयः ।

परश्वधधराश्चान्ये तथाऽन्ये शूलपाणयः ॥ ८ ॥

ततस्तूर्यसहस्राणां सं‍जज्ञे निस्वनो महान् ।

तुमुलः शङ्खशब्दश्च सभां गच्छति रावणे ॥ ९ ॥

स नेमिघोषेण महान् सहसाऽभिविनादयन् ।

राजमार्गं श्रिया जुष्टं प्रतिपेदे महारथः ॥ १० ॥

विमलं चातपत्राणां प्रगृहीतमशोभत ।

पाण्डरं राक्षसेन्द्रस्य पूर्णस्ताराधिपो यथा ॥ ११ ॥

हेममञ्जरिगर्भे च शुद्धस्फटिकविग्रहे ।

चामरव्यजने चास्य रेजतुः सव्यदक्षिणे ॥ १२ ॥

ते कृताञ्जलयः सर्वे रथस्थं पृथिवीस्थिताः ।

राक्षसा राक्षसश्रेष्ठं शिरोभिस्तं ववन्दिरे ॥ १३ ॥

राक्षसैः स्तूयमानः सन् जयाशीर्भिररिन्दमः ।

आससाद महातेजाः सभां सुविहितां शुभाम् ॥ १४ ॥

सुवर्णरजतस्थूणां विशुद्धस्फटिकान्तराम् ।

विराजमानो वपुषा रुक्मपट्‍टोत्तरच्छदाम् ॥ १५ ॥

तां पिशाचशतैः षड्भिरभिगुप्तां सदा शुभाम् ।

प्रविवेश महातेजाः सुकृतां विश्वकर्मणा ॥ १६ ॥

तस्यां तु वैडूर्यमयं प्रियकाजिनसंवृतम् ।

महत्सोपाश्रयं भेजे रावणः परमासनम् ॥ १७ ॥

ततः शशासेश्वरवद्दूताँल्लघुपराक्रमान् ।

समानयत मे क्षिप्रमिहैतान्राक्षसानिति ॥ १८ ॥

कृत्यमस्ति महज्जातं समर्थ्यमिह नो महत् ।

राक्षसास्तद्वचः श्रुत्वा लङ्कायां परिचक्रमुः ॥ १९ ॥

अनुगेहमवस्थाय विहारशयनेषु च ।

उद्यानेषु च रक्षांसि चोदयन्तो ह्यभीतवत् ॥ २० ॥

ते रथान् रुचिरानेके दृप्तानेके पृथग्घयान् ।

नागानन्येऽधिरुरुहुर्जग्मुश्चैके पदातयः ॥ २१ ॥

सा पुरी परमाकीर्णा रथकुञ्जरवाजिभिः ।

सम्पतद्भिर्विरुरुचे गरुत्मद्भिरिवाम्बरम् ॥ २२ ॥

ते वाहनान्यवस्थाप्य यानानि विविधानि च ।

सभां पद्भिः प्रविविशुः सिंहा गिरिगुहामिव ॥ २३ ॥

राज्ञः पादौ गृहीत्वा तु राज्ञा ते प्रतिपूजिताः ।

पीठेष्वन्ये बृसीष्वन्ये भूमौ केचिदुपाविशन् ॥ २४ ॥

ते समेत्य सभायां वै राक्षसा राजशासनात् ।

यथार्हमुपतस्थुस्ते रावणं राक्षसाधिपम् ॥ २५ ॥

मन्त्रिणश्च यथा मुख्या निश्चितार्थेषु पण्डिताः ।

अमात्याश्च गुणोपेताः सर्वज्ञा बुद्धिदर्शनाः ॥ २६ ॥

समेयुस्तत्र शतशः शूराश्च बहवस्तदा ।

सभायां हेमवर्णायां सर्वार्थस्य सुखाय वै ॥ २७ ॥

रम्यायां राक्षसेन्द्रस्य समेयुस्तत्र सङ्घशः ।

राक्षसा राक्षसश्रेष्ठं परिवार्योपतस्थिरे ॥ २८ ॥

ततो महात्मा विपुलं सुयुग्यं

वरं रथं हेमविचित्रिताङ्गम् ।

शुभं समास्थाय ययौ यशस्वी

विभीषणः संसदमग्रजस्य ॥ २९ ॥

स पूर्वजायावरजः शशंस

नामाथ पश्चाच्चरणौ ववन्दे ।

शुकः प्रहस्तश्च तथैव तेभ्यो

ददौ यथार्हं पृथगासनानि ॥ ३० ॥

सुवर्णनानामणिभुषणानां

सुवाससां संसदि राक्षसानाम् ।

तेषां परार्ध्यागरुचन्दनानां

स्रजश्च गन्धाः प्रववुः समन्तात् ॥ ३१ ॥ [श्च]

न चुक्रुशुर्नानृतमाह कश्चि-

-त्सभासदो नापि जजल्पुरुच्चैः ।

संसिद्धार्थाः सर्व एवोग्रवीर्या

भर्तुः सर्वे ददृशुश्चाननं ते ॥ ३२ ॥

स रावणः शस्त्रभृतां मनस्विनां

महाबलानां समितौ मनस्वी ।

तस्यां सभायां प्रभया चकाशे

मध्ये वसूनामिव वज्रहस्तः ॥ ३३ ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकादशः सर्गः ॥ ११ ॥

valmiki ramayan yuddhakand adhyay 11