युद्धकाण्ड चतुरधिकशततमः

॥ रावणशूलभङ्गः ॥

तस्य क्रुद्धस्य वदनं दृष्ट्वा रामस्य धीमतः ।

सर्वभूतानि वित्रेसुः प्राकम्पत च मेदिनी ॥ १ ॥

सिंहशार्दूलवान् शैलः सञ्चचाल चलद्रुमः ।

बभूव चातिक्षुभितः समुद्रः सरितां पतिः ॥ २ ॥

खगाश्च खरनिर्घोषा गगने परुषा घनाः ।

औत्पातिकानि नर्दन्तः समन्तात्परिचक्रमुः ॥ ३ ॥

रामं दृष्ट्वा सुसङ्क्रुद्धमुत्पातांश्च सुदारुणान् ।

वित्रेसुः सर्वभूतानि रावणस्याभवद्भयम् ॥ ४ ॥

विमानस्थास्तदा देवा गन्धर्वाश्च महोरगाः ।

ऋषिदानवदैत्याश्च गरुत्मन्तश्च खेचराः ॥ ५ ॥

ददृशुस्ते महायुद्धं लोकसंवर्तसंस्थितम् ।

नानाप्रहरणैर्भीमैः शूरयोः सम्प्रयुद्ध्यतोः ॥ ६ ॥

ऊचुः सुरासुराः सर्वे तदा विग्रहमागताः ।

प्रेक्षमाणा महद्युद्धं वाक्यं भक्त्या प्रहृष्टवत् ॥ ७ ॥

दशग्रीवं जयेत्याहुरसुराः समवस्थिताः ।

देवा राममथोचुस्ते त्वं जयेति पुनः पुनः ॥ ८ ॥

एतस्मिन्नन्तरे क्रोधाद्राघवस्य स रावणः ।

प्रहर्तुकामो दुष्टात्मा स्पृशन्प्रहरणं महत् ॥ ९ ॥

वज्रसारं महानादं सर्वशत्रुनिबर्हणम् ।

शैलशृङ्गनिभैः कूटैश्चितं दृष्टिभयावहम् ॥ १० ॥

सधूममिव तीक्ष्णाग्रं युगान्ताग्निचयोपमम् ।

अतिरौद्रमनासाद्यं कालेनापि दुरासदम् ॥ ११ ॥

त्रासनं सर्वभूतानां दारणं भेदनं तदा ।

प्रदीप्तमिव रोषेण शूलं जग्राह रावणः ॥ १२ ॥

तच्छूलं परमक्रुद्धो मध्ये जग्राह वीर्यवान् ।

अनेकैः समरे शूरै राक्षसैः परिवारितः ॥ १३ ॥

समुद्यम्य महाकायो ननाद युधि भैरवम् ।

संरक्तनयनो रोषात्स्वसैन्यमभिहर्षयन् ॥ १४ ॥

पृथिवीं चान्तरिक्षं च दिशश्च प्रदिशस्तथा ।

प्राकम्पयत्तदा शब्दो राक्षसेन्द्रस्य दारुणः ॥ १५ ॥

अतिनादस्य नादेन तेन तस्य दुरात्मनः ।

सर्वभूतानि वित्रेसुः सागरश्च प्रचुक्षुभे ॥ १६ ॥

स गृहीत्वा महावीर्यः शूलं तद्रावणो महत् ।

विनद्य सुमहानादं रामं परुषमब्रवीत् ॥ १७ ॥

शूलोऽयं वज्रसारस्ते राम रोषान्मयोद्यतः ।

तव भ्रातृसहायस्य सद्यः प्राणान्हरिष्यति ॥ १८ ॥

रक्षसामद्य शूराणां निहतानां चमूमुखे ।

त्वां निहत्य रणश्लाघिन्करोमि तरसा समम् ॥ १९ ॥

तिष्ठेदानीं निहन्मि त्वामेष शूलेन राघव ।

एवमुक्त्वा स चिक्षेप तच्छूलं राक्षसाधिपः ॥ २० ॥

तद्रावणकरान्मुक्तं विद्युज्ज्वालासमाकुलम् ।

अष्टघण्टं महानादं वियद्गतमशोभत ॥ २१ ॥

तच्छूलं राघवो दृष्ट्वा ज्वलन्तं घोरदर्शनम् ।

ससर्ज विशिखान्रामश्चापमायम्य वीर्यवान् ॥ २२ ॥

आपतन्तं शरौघेण वारयामास राघवः ।

उत्पतन्तं युगान्ताग्निं जलौघैरिव वासवः ॥ २३ ॥

निर्ददाह स तान्बाणान्रामकार्मुकनिःसृतान् ।

रावणस्य महाशूलः पतङ्गानिव पावकः ॥ २४ ॥

तान्दृष्ट्वा भस्मसाद्भूतान् शूलसंस्पर्शचूर्णितान् ।

सायकानन्तरिक्षस्थान्राघवः क्रोधमाहरत् ॥ २५ ॥

स तां मातलिनाऽऽनीतां शक्तिं वासवनिर्मिताम् ।

जग्राह परमक्रुद्धो राघवो रघुनन्दनः ॥ २६ ॥

सा तोलिता बलवता शक्तिर्घण्टाकृतस्वना ।

नभः प्रज्वालयामास युगान्तोल्केव सप्रभा ॥ २७ ॥

सा क्षिप्ता राक्षसेन्द्रस्य तस्मिन् शूले पपात ह ।

भिन्नः शक्त्या महान् शूलो निपपात हतद्युतिः ॥ २८ ॥

निर्बिभेद ततो बाणैर्हयानस्य महाजवान् ।

रामस्तीक्ष्णैर्महावेगैर्वज्रकल्पैः शितैः शरैः ॥ २९ ॥

निर्बिभेदोरसि ततो रावणं निशितैः शरैः ।

राघवः परमायत्तो ललाटे पत्रिभिस्त्रिभिः ॥ ३० ॥

स शरैर्भिन्नसर्वाङ्गो गात्रप्रस्रुतशोणितः ।

राक्षसेन्द्रः समूहस्थः फुल्लाशोक इवाबभौ ॥ ३१ ॥

स रामबाणैरभिविद्धगात्रो

निशाचरेन्द्रः क्षतजार्द्रगात्रः ।

जगाम खेदं च समाजमध्ये

क्रोधं च चक्रे सुभृशं तदानीम् ॥ ३२ ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे चतुरुत्तरशततमः सर्गः ॥ १०४ ॥

valmiki ramayan yuddhakand adhyay 104