युद्धकाण्ड द्वादशः

॥ कुंभकर्णमतिः ॥

स तां परिषदं कृत्स्नां समीक्ष्य समितिञ्जयः ।

प्रचोदयामास तदा प्रहस्तं वाहिनीपतिम् ॥ १ ॥

सेनापते यथा ते स्युः कृतविद्याश्चतुर्विधाः ।

योधा नगररक्षायां तथा व्यादेष्टुमर्हसि ॥ २ ॥

स प्रहस्तः प्रणीतात्मा चिकीर्षन् राजशासनम् ।

विनिक्षिपद्बलं सर्वं बहिरन्तश्च मन्दिरे ॥ ३ ॥

ततो विनिक्षिप्य बलं पृथङ्नगरगुप्तये ।

प्रहस्तः प्रमुखे राज्ञो निषसाद जगाद च ॥ ४ ॥

निहितं बहिरन्तश्च बलं बलवतस्तव ।

कुरुष्वाविमनाः क्षिप्रं यदभिप्रेतमस्ति ते ॥ ५ ॥

प्रहस्तस्य वचः श्रुत्वा राजा राज्यहिते रतः ।

सुखेप्सुः सुहृदां मध्ये व्याजहार स रावणः ॥ ६ ॥

प्रियाप्रिये सुखं दुःखं लाभालाभौ हिताहिते ।

धर्मकामार्थकृच्छ्रेषु यूयमार्हथ वेदितुम् ॥ ७ ॥

सर्वकृत्यानि युष्माभिः समारब्धानि सर्वदा ।

मन्त्रकर्मनियुक्तानि न जातु विफलानि मे ॥ ८ ॥

ससोमग्रहनक्षत्रैर्मरुद्भिरिव वासवः ।

भवद्भिरहमत्यर्थं वृतः श्रियमवाप्नुयाम् ॥ ९ ॥

अहं तु खलु सर्वान्वः समर्थयितुमुद्यतः ।

कुम्भकर्णस्य तु स्वप्नान्नेममर्थमचोदयम् ॥ १० ॥

अयं हि सुप्तः षण्मासान्कुम्भकर्णो महाबलः ।

सर्वशस्त्रभृतां मुख्यः स इदानीं समुत्थितः ॥ ११ ॥

इयं च दण्डकारण्याद्रामस्य महिषी प्रिया ।

रक्षोभिश्चरिताद्देशादानीता जनकात्मजा ॥ १२ ॥

सा मे न शय्यामारोढुमिच्छत्यलसगामिनी ।

त्रिषु लोकेषु चान्या मे न सीतासदृशी मता ॥ १३ ॥

तनुमध्या पृथुश्रोणी शारदेन्दुनिभानना ।

हेमबिम्बनिभा सौम्या मायेव मयनिर्मिता ॥ १४ ॥

सुलोहिततलौ श्लक्ष्णौ चरणौ सुप्रतिष्ठितौ ।

दृष्ट्वा ताम्रनखौ तस्या दीप्यते मे शरीरजः ॥ १५ ॥

हुताग्नेरर्चिसङ्काशामेनां सौरीमिव प्रभाम् ।

दृष्वा सीतां विशालाक्षीं कामस्य वशमेयिवान् ॥ १६ ॥

उन्नसं वदनं वल्गु विपुलं चारुलोचनम् ।

पश्यंस्तदाऽवशस्तस्याः कामस्य वशमेयिवान् ॥ १७ ॥

क्रोधहर्षसमानेन दुर्वर्णकरणेन च ।

शोकसन्तापनित्येन कामेन कलुषीकृतः ॥ १८ ॥

सा तु संवत्सरं कालं मामयाचत भामिनी ।

प्रतीक्षमाणा भर्तारं राममायतलोचना ॥ १९ ॥

तन्मया चारुनेत्रायाः प्रतिज्ञातं वचः शुभम् ।

श्रान्तोऽहं सततं कामाद्यातो हय इवाध्वनि ॥ २० ॥

कथं सागरमक्षोभ्यं उत्तरन्ति वनौकसः । [तरिष्यन्ति]

बहुसत्त्वसमाकीर्णं तौ वा दशरथात्मजौ ॥ २१ ॥ [झषा]

अथवा कपिनैकेन कृतं नः कदनं महत् ।

दुर्ज्ञेयाः कार्यगतयो ब्रूत यस्य यथामति ॥ २२ ॥

मानुषान्मे भयं नास्ति तथापि तु विमृश्यताम् ।

तदा देवासुरे युद्धे युष्माभिः सहितोऽजयम् ॥ २३ ॥

ते मे भवन्तश्च तथा सुग्रीवप्रमुखान् हरीन् ।

परे पारे समुद्रस्य पुरस्कृत्य नृपात्मजौ ॥ २४ ॥

सीतायाः पदवीं प्राप्तौ सम्प्राप्तौ वरुणालयम् ।

अदेया च यथा सीता वध्यौ दशरथात्मजौ ॥ २५ ॥

भवद्भिर्मन्त्र्यतां मन्त्रः सुनीतिश्चाभिधीयताम् ।

न हि शक्तिं प्रपश्यामि जगत्यन्यस्य कस्यचित् ॥ २६ ॥

सागरं वानरैस्तीर्त्वा निश्चयेन जयो मम ।

तस्य कामपरीतस्य निशम्य परिदेवितम् ।

कुम्भकर्णः प्रचुक्रोध वचनं चेदमब्रवीत् ॥ २७ ॥

यदा तु रामस्य सलक्ष्मणस्य

प्रसह्य सीता खलु सा इहाहृता ।

सकृत्समीक्ष्यैव सुनिश्चितं तदा

भजेत चित्तं यमुनेव यामुनम् ॥ २८ ॥

सर्वमेतन्महाराज कृतमप्रतिमं तव ।

विधीयेत सहास्माभिरादावेवास्य कर्मणः ॥ २९ ॥

न्यायेन राजकार्याणि यः करोति दशानन ।

न स सन्तप्यते पश्चान्निश्चितार्थमतिर्नृपः ॥ ३० ॥

अनुपायेन कर्माणि विपरीतानि यानि च ।

क्रियमाणानि दुष्यन्ति हवींष्यप्रयतेष्विव ॥ ३१ ॥

यः पश्चात्पूर्वकार्याणि कर्माण्यभिचिकीर्षति ।

पूर्वं चापरकार्याणि न स वेद नयानयौ ॥ ३२ ॥

चपलस्य तु कृत्येषु प्रसमीक्ष्याधिकं बलम् ।

क्षिप्रमन्ये प्रपद्यन्ते क्रौञ्चस्य खमिव द्विजाः ॥ ३३ ॥

त्वयेदं महदारब्धं कार्यमप्रतिचिन्तितम् ।

दिष्ट्या त्वां नावधीद्रामो विषमिश्रमिवामिषम् ॥ ३४ ॥

तस्मात्त्वया समारब्धं कर्म ह्यप्रतिमं परैः ।

अहं समीकरिष्यामि हत्वा शत्रूं‍स्तवानघ ॥ ३५ ॥

[* अहमुत्सादयिष्यामि शत्रूंस्तव विशाम्पते । *]

यदि शक्रविवस्वन्तौ यदि पावकमारुतौ ।

तावहं योधयिष्यामि कुबेरवरुणावपि ॥ ३६ ॥

गिरिमात्रशरीरस्य महापरिघयोधिनः ।

नर्दतस्तीक्ष्णदंष्ट्रस्य बिभियाद्वै पुरन्दरः ॥ ३७ ॥

पुनर्मां स द्वितीयेन शरेण निहनिष्यति ।

ततोऽहं तस्य पास्यामि रुधिरं काममाश्वस ॥ ३८ ॥

वधेन वै दाशरथेः सुखावहं

जयं तवाहर्तुमहं यतिष्ये ।

हत्वा च रामं सह लक्ष्मणेन

खादामि सर्वान् हरियूथमुख्यान् ॥ ३९ ॥

रमस्व कामं पिब चाग्र्यवारुणीं

कुरुष्व कार्याणि हितानि विज्वरः ।

मया तु रामे गमिते यमक्षयं

चिराय सीता वशगा भविष्यति ॥ ४० ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे द्वादशः सर्गः ॥ १२ ॥

valmiki ramayan yuddhakand adhyay 12